Ebook W poszukiwaniu symboliki Długoszowych Roczników... — Barbara Kowalska

Opis

W poszukiwaniu symboliki Długoszowych Roczników...

SzczegółyAutor: Barbara KowalskaWydawnictwo: Uniwersytet Jana Długosza w CzęstochowieEAN: 9788374555319ISBN: 978-83-7455-531-9ISBN wydania papierowego: 978-83-7455-531-9Rok wydania: 2017Miejsce wydania: CzęstochowaJęzyk: polskiLiczba stron: 503Formaty plików: PDFRozmiar pliku: PDF: 4,0 MBZabezpieczenie: Znak wodny (watermark)Słowa kluczowe: Jan DługoszWSTĘP

ładysław Seńko, charakteryzując średniowieczny sposób myślenia,

pisał, że jego podstawowym trzonem było,,przeświadczenie

o mistycznym i sakralnym charakterze ukrytego świata i o symbolicznym

znaczeniu obecnej doczesności”1. Trudno nie zgodzić się z tym zdaniem,

mając na względzie słowa żyjącego w IX wieku teologa Jana Szkota

Eriugeny:,,[…] nie ma nic w widzialnym, materialnym świecie, co nie

oznaczałoby czegoś w niematerialnym i intelligibilnym świecie”2. W wyobrażeniach

ludzi epoki zespolone ze sobą światy – ukryty i realny – łączyła

więc jakaś wyższa więź, którą trudno było jednoznacznie określić

słowami. Trudność ta wymuszała na uczestnikach dziejowych zdarzeń

myślenie symboliczne, które – w opinii uczonych – towarzyszyło ludzkości

poprzez dzieje3. Operowały nim także społeczeństwa średniowiecza,

ceniąc sobie symboliczne wartości rzeczy4.

Dziejopisarstwo Jana Długosza, ojca historiografii polskiej, fascynuje

od lat, zwłaszcza historyków. Dla nich jest skarbnicą wiedzy i podstawą

badawczych peregrynacji5, które mają dać odpowiedź na pytanie, jak

rzeczywiście było. Droga to niekiedy żmudna, albowiem nakazuje przyjrzeć

się Długoszowym myślom wyrażonym wprost bądź rozszyfrować

treści ukryte w językowym kodzie. Próbę jej owocnego przebycia podejmowały

pokolenia historyków świadomych konieczności odkrywania

metaforycznych znaczeń zawartych w dziełach epoki, bez czego nie sposób

poznać jej samej6. Niniejsze rozważania nad symboliką w kronikarskim

dziele Jana Długosza, Annales seu Cronicae incliti Regni Poloniae, stanowią

próbę podsumowania i uzupełnienia dotychczasowych dokonań

w tym zakresie. Opierać się zatem będą na ponadczasowej metodologicznej

wskazówce św. Augustyna, czyli,,na wynajdywaniu tego, co trzeba

dokładnie zrozumieć, i przedstawieniu tego, co zostało zrozumiane”7.

Symbolika, czyli część świata przedstawionego w dziele literackim

w sposób niejednoznaczny, często zagadkowy, a niekiedy mocno indywidualny,

jest sferą głęboko ukrytych treści8. Natura symboli sprawia, że

są one ciekawe dla odbiorcy i dają wiele możliwości widzenia, typowania

i interpretacji9. Taka sytuacja nie jest dla tropiciela Długoszowych

symboli komfortowa, zawsze bowiem może się on spotkać z zarzutem

nietrafności wyborów, sądów i niejednoznacznych analiz. Taka sytuacja

jest jednak typowa dla podjętej tematyki, gdyż tłumaczenie symbolicznych

obrazów na język konkretów często bywa wielowątkowe, a niekiedy

staje się wręcz niemożliwe10. Każda epoka, tworząc swój system znastoriograficzne

i jedno z największych w perspektywie średniowiecza europejskiego”;

M. Cetwiński, Biskup, róże i śmierć (ze studiów nad katalogami biskupów wrocławskich), [w:]

Tekst źródła. Krytyka. Interpretacja, red. B. Trelińska, Warszawa 2005, s. 96:,,Największy historyk

polskiego średniowiecza – jak nie bez racji się go określa” (chodzi o Jana Długosza

– B.

K.); J. Dobosz, Początki państwa i Kościoła polskiego w przekazie „Roczników” Jana Długosza,

ZD 2010, nr 9, s. 94:,,A błędy w chronologii, nadinterpretacje, opuszczenia czy amplifikacje

Długoszowe – no cóż, dzisiejszy mediewista raczej nie powinien na to narzekać,

przecież dają mu one podstawy do ciągle nowych dociekań krytyczno‐erudycyjnych,

nowych interpretacji i następnych przyczynków, artykułów i książek”.

6 Zob. H. Samsonowicz, Historia polskiego średniowiecza widziana poprzez symbole, [w:] Literatura, stworzyła także systemy ich postrzegania i rozumienia. Odczytywaniu

zakotwiczonych w określonym kontekście kulturowym symbolicznych

przekazów nie może więc towarzyszyć dowolność12. Tylko głęboka

znajomość tych kontekstów, dająca wyobrażenie o sposobach myślenia

ludzi dawnych czasów, a zwłaszcza o ich strategiach komunikacyjnych,

pozwoli w sposób jak najbardziej rzetelny poznać towarzyszące

ich życiu symbole13. Nie bez znaczenia w procesie poznawczym jest także

kontekst gatunkowy14, czyli w przypadku Annales… narracyjna forma kronikarska

determinująca w dużym stopniu ukryte w niej symboliczne