Ebook Antysemityzm, emancypacja, syjonizm — Jacek Surzyn

Opis

Antysemityzm, emancypacja, syjonizmSzczegółyAutor: Jacek SurzynWydawnictwo: Wydawnictwo Uniwersytetu ŚląskiegoEAN: 9788322623282ISBN: 978-83-226-2328-2Rok wydania: 2014Miejsce wydania: KatowiceWydanie: 1Język: polskiLiczba stron: 330Formaty plików: PDFRozmiar pliku: PDF: 2,9 MBZabezpieczenie: Znak wodny (watermark)Słowa kluczowe: Żydzi, judaizm, antysemityzm, syjonizm, emancypacjaSyjonizm to idea powrotu Żydów do Ziemi Świętej (Syjonu). Syjonizm ujmuje się w dwóch znaczeniach. W sensie religijnym sięga do czasów starożytnych i wiąże się z obietnicą daną przez Boga Abrahamowi; w drugiej połowie XIX wieku ukształtowało się polityczne znaczenie syjonizmu, charakteryzujące się porzuceniem eschatologicznego hasła mesjanizmu na rzecz skupienia wysiłku na ściśle politycznym celu powrotu i odbudowania (zbudowania) państwa Izrael. Syjonizm realnego znaczenia nabrał wraz z wygnaniem Żydów z Palestyny po klęsce powstania Bar Kochby. Przez wieki wspólnoty żydowskie rozsiane po świecie (diaspory) kultywowały ideę powrotu do Syjonu poprzez Pismo, modlitwę i wypełnianie Bożych przykazań. W roku 1782 rabin Eliasz z Wilna wezwał do powrotu do Syjonu. Myśl tę rozwinął serbski rabin Jehuda Alkai, który w 1840 roku religijne marzenia o Syjonie przeformułował w polityczny postulat. Dla wykształcenia żydowskiej świadomości narodowej decydujące okazały się jednak trzy czynniki: antysemityzm, społeczna emancypacja i syjonizm polityczny końca XIX wieku. Ważnym ogniwem okazała się tu Wiosna Ludów, w jej wyniku bowiem nastąpiły w Europie Zachodniej przemiany społeczne prowadzące do odrodzenia narodowego. W polityce europejskiej coraz większą rolę zaczęły odgrywać czynniki narodowe i narodowo-wyzwoleńcze. Pod wpływem tych czynników, jak również stale istniejącego i okresowo nasilającego się antysemityzmu, syjonizm przerodził się ostatecznie z ruchu religijnego w świecki ruch polityczny, którego twórcami i głównymi ideologami byli Mojżesz Hess, Leon Pinsker, Max Nordau i okrzyknięty ojcem nowoczesnego syjonizmu, organizator ruchu Teodor Herzl. Pod względem ideologicznym grunt dla syjonizmu przygotowało dwóch myślicieli: Mojżesz Hess i Leon Pinsker. Świecko i socjalistyczne nastawiony Hess żyjący w latach 1812-1875 uważał, że Oświecenie i uniwersalizm europejski z hasłami tolerancji i równouprawnienia umożliwił Żydom stanie się pełnoprawnymi członkami społeczeństw, wśród których żyli (symbolem przemian stało się sławne zawołanie w Zgromadzeniu Narodowym w 1798 roku deputowanego Clermont-Tonnerre’a: „Trzeba Żydom zabrać wszystko jako Żydom i dać im wszystko jako obywatelom”). Zarazem jednak emancypacja naruszyła żydowską tożsamość, dlatego Hess w celu umocnienia pośród Żydów poczucia narodowego postulował stworzenie specyficznie pojmowanej tożsamości narodowej. Łączyła ona poczucie narodowe z uniwersalizmem społecznym. Hess stał się pionierem zarówno dla syjonizmu politycznego, jak i socjalizmu rozwijanego przez jego ucznia i współpracownika Karola Marksa. Najważniejsze dzieło Hessa pt. Ateny i Jerozolima (1862) po latach decydująco oddziałało na rodzący się ruch syjonistyczny. Syjonistyczne pomysły rozwijały się we wschodniej Europie poprzez ruch Hibbat-Cion (Miłośników Syjonu) nawiązujący z jednej strony do koncepcji Hessa, z drugiej silnie zakorzeniony w rabinicznej tradycji religijnej. Czołowym ideologiem ruchu był Leon Pinsker (1821-1891), szczególnie mocno akcentujący obecność w Europie antysemityzmu. Pinsker wyrażał przekonanie, że w atmosferze powszechnego antysemityzmu droga Żydów do emancypacji nie prowadzi przez stopniowe wtapianie się w poszczególne społeczności, wśród których Żydom przyszło żyć, lecz rozszerzanie i pogłębianie poczucia narodowej odrębności, łącznie z dążeniem do stworzenia odrębnego państwa. Wszystkie te postulaty zawarte zostały w sławnym pamflecie pt. Autoemancypacja (1882). Faktycznym twórcą syjonizmu okazał się Teodor Herzl. Przełomem stała się wydana w 1896 roku książeczka pt. Państwo Żydowskie (Der Judenstaat). Herzl rozwijał w niej – nieświadomie nawiązując zresztą do Autoemancypacji Pinskera – postulat syjonizmu jako ruchu opartego z jednej strony na korporacyjności w tworzeniu przez społeczeństwo struktur niezależności gospodarczej i politycznej, z drugiej strony Herzl prezentuje dojrzałą wizję syjonizmu jako ruchu politycznego opartego na silnym poczuciu żydowskiej samoświadomości. Na fali społecznych zmian zachodzących w Europie Żydzi winni, zdaniem Herzla, podążyć własną drogą opartą na prymacie narodowej tożsamości i odrębności. Służyć temu miała idea powrotu do Syjonu realizowana nie na drodze religijnej, ale wyłącznie politycznej. Tym samym Herzl przekonywał, że jedyną możliwością rozwiązania problemu antysemityzmu jest opuszczenie przez Żydów diaspory i stwo